Herfst zonder dip: zo blijf je veerkrachtig wanneer de natuur vertraagt

Wanneer de dagen korter en donkerder worden en de temperaturen zakken, voelen velen zich wellicht wat meer loom, moe of somber. Maar het najaar hoeft allerminst een tijd te zijn om zich te isoleren. Integendeel: herfst en winter bieden net kansen om bewust aan de mentale en fysieke veerkracht te werken. “De herfst kan een uitnodiging zijn om stil te staan bij wat je écht belangrijk vindt. Maar je moet er wel bewust op inzetten.”

De herfst is een seizoen van verandering: de bomen verkleuren, het daglicht slinkt, en ons ritme verschuift als vanzelf mee. Met als gevolg dat dit voor veel mensen een periode is waarin het energiepeil daalt, en de neiging om zich wat in de eigen schulp terug te trekken groeit. Maar dat brengt ook risico’s met zich mee, zoals vereenzaming en gebrek aan fysieke beweging. Of beelden we ons dat allemaal maar in?

Allerminst, beklemtoont expert mentaal welbevinden en psycholoog Daan Gielen van het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw. Voor hem is de zogenaamde ‘herfstdip’ zeker geen fabeltje. “Het is een reëel fenomeen met biologische oorzaken”, zegt hij daarover. “Minder licht leidt onder andere tot een opstapeling van melatonine en minder cortisol in ons lichaam. Dat maakt ons slomer en minder gemotiveerd. We komen moeilijker tot de dingen die we willen doen tijdens onze dag. We komen niet op gang. We zijn daar allemaal een stukje gevoelig aan, maar bij veel mensen past het lijf zich eraan aan en krijgen we een soort homeostase. Maar er zijn ook veel mensen die er écht last van hebben en blijven hangen in de somberte.”

Nood aan beweging

“Toch bestaat de oplossing er niet in om dan maar te berusten, binnen te blijven en wat kaarsjes aan te steken voor de gezelligheid. Dat helpt misschien even, maar enkel tot op zekere hoogte. Wie enkel op de zetel onder een deken kruipt, dreigt weg te glijden in passiviteit. We blijven tenslotte een diersoort – ook ons lichaam heeft nood aan beweging, licht, prikkels en sociaal contact.”

Huisarts Anke Vandenberghe beaamt dit: “In mijn praktijk zie ik elk jaar opnieuw mensen die in de herfst vaker last krijgen van vermoeidheid, somberheid of verergering van bestaande klachten zoals reuma of longproblemen. Minder licht, kouder weer en minder sociaal contact spelen daarbij allemaal een rol.”

Daglicht en regelmaat

“Wat ons in de zomer zo goed doet – buiten zijn, veel bewegen, mensen ontmoeten – moeten we in het najaar bewust blijven opzoeken”, zegt Gielen. “Ook als het regent. Dat is zeker niet altijd evident en een pak uitdagender dan in de zomermaanden, maar het is wel nodig om ons energiek te blijven voelen. Trek een jas aan, spreek af met iemand en ga wandelen; idealiter in de natuur. Zo vang je licht én onderhoud je je sociale netwerk.”
Vandenberghe vult aan: “Daglicht, beweging en een regelmatig dagritme vormen de bouwstenen van veerkracht. Zelfs een eenvoudige dagelijkse wandeling kan je stemming al verbeteren. Voeding en slaap zijn eveneens cruciaal: gezond eten helpt je weerstand, en goede slaap herstelt lichaam en geest.”

Veerkracht kun je oefenen

Veerkracht betekent volgens Gezond Leven het vermogen om met stress en verandering om te gaan, en daar zelfs sterker uit te komen. Dat vraagt om bewuste keuzes, zeker tijdens de donkere maanden. Gielen: “Gebruik de herfst om te reflecteren: wat geeft me energie, wat heb ik nodig en wat wil ik vasthouden uit de zomer? Wie daarin investeert, bouwt aan mentale weerbaarheid.” Sociale contacten spelen hierin een sleutelrol. “Mensen zijn nu eenmaal sociale wezens”, zegt Vandenberghe. “In de herfst voelen we ons sneller eenzaam. Regelmatig afspreken, zelfs voor een kort praatje of een telefoontje, kan al een groot verschil maken.”

Beide gezondheidsexperts benadrukken het belang van haalbare, dagelijkse gewoontes. “Veel mensen denken dat je moet wachten op de zon of een vakantie om je beter te voelen”, zegt Vandenberghe. “Dat klopt niet: het zijn net de kleine dingen – gezond eten, op tijd opstaan, blijven bewegen… – die echt het verschil maken. En die staan los van de seizoenen.”

Ook de werkplek kan bijdragen tot een betere mentale gezondheid in de herfst. “In plaats van enkel in de zomer afterworks te organiseren, kunnen werkgevers net in het najaar inzetten op samenhorigheid”, aldus Gielen. “Wandelvergaderingen, een lunchwandeling, of een warme kom soep samen kunnen wonderen doen.”

Signalen herkennen en benoemen

Toch heeft niet iedereen genoeg aan kleine ingrepen. “Wie langer dan twee weken somber is, geen plezier meer beleeft of zich uitgeput voelt, moet dat serieus nemen”, zegt Vandenberghe. “Praat erover met iemand die je vertrouwt of stap naar de huisarts. Hulp zoeken is géén teken van zwakte – het is zelfzorg.” Ook Gielen hamert op het belang van uitspreken. “Zodra je je gevoel deelt, komt er afstand tussen jou en die emotie. Je krijgt herkenning, uitwisseling. Wat voor jou werkt, werkt niet per se voor iemand anders. Maar je komt er alleen maar achter als je deelt.”

Herfst als kans

Tot slot delen beide experts hun persoonlijke herfstgewoontes. Gielen: “In de herfst klim ik graag in bomen. Spelen, maar dan echt letterlijk. Dat brengt me ten eerste buiten en geeft me ten tweede de nodige energie. Daarnaast maak ik het binnen ook gezellig – met kerstversiering ophangen bijvoorbeeld en die veel te lang laten hangen.” Vandenberghe kiest dan weer voor eenvoud: “Ik mik op elke dag een moment in het daglicht, hoe kort dat moment ook is. En verder blijven afspreken met vrienden of familie. Dat houdt me in balans.”

Conclusie? De herfst hoeft écht geen ‘donkere uitdaging’ te zijn. Wie bewust omgaat met ritme, licht, voeding, beweging en sociaal contact, ontdekt dat dit seizoen ook warmte, verbinding en kracht kan brengen. ☉