Neurodivergentie: een andere manier om de wereld te voelen en zien

Neuroatypie begrijpen

We spreken van neurodivergentie (of neuroatypie) wanneer de cognitieve werking van het brein van een persoon afwijkt van de norm. Er zijn drie grote neuro-ontwikkelingsdomeinen: autismespectrumstoornis, aandacht- en energieregulatiediversiteit, en leerstoornissen. Het is dan ook niet ongewoon dat een neurodivergent persoon in meerdere categorieën past. Zelfs binnen het autismespectrum variëren de profielen sterk: sommige mensen worden gekenmerkt door een grote emotionele gevoeligheid, anderen door een sterke intellectuele precisie en een zeer ontwikkelde manier van redeneren, en weer anderen door een bijzonder intense energie.

Om dat te illustreren gebruikt Marco Di Duca, psycholoog gespecialiseerd in de diagnose en begeleiding van autistische personen, het beeld van een fiets: “Een patiënte legde me ooit uit dat ze zich voelt als een fiets op de autosnelweg. Maar er bestaan heel veel verschillende soorten fietsen.” De oorsprong van neuroatypie is neurobiologisch, met een genetische component, maar er is ook een epigenetische dimensie: omgevingsfactoren kunnen de expressie van bepaalde gedragingen beïnvloeden. Marco Di Duca legt uit dat de meeste mensen die bij hem komen aankloppen, lijden onder misverstanden, mislukkingen, moeilijke ervaringen, pesterijen of uitsluiting.

Die behoefte aan begrip en de zoektocht naar antwoorden hebben ook Flora Arrabito ertoe aangezet zich te informeren en hulp te zoeken. Ze voelde zich al lang anders, maar kon niet benoemen waarin dat anders-zijn precies bestond. Ze kreeg diagnoses van DYS-stoornis, autismespectrumstoornis, ADHD en een hoog intellectueel potentieel. Dankzij die verklaringen kon ze op zoek naar passende oplossingen en hulpmiddelen. Ze getuigt: “Het is alsof ik een kompas ben. Afhankelijk van waar ik ben, moet ik mezelf altijd opnieuw in evenwicht brengen.” Vandaag is ze consultant in neurodiversiteit en medeoprichtster van de vzw NeuroDivergent Brain Intelligences.

Een andere manier om in je lichaam te staan

Neuroatypische personen verwerken sensorische en emotionele informatie op een andere manier, en ontwikkelen zo hun eigen manier van zijn en denken. Marco Di Duca legt uit dat “neuroatypie kwalitatieve verschillen in de werking van het brein betreft, wat leidt tot gedragingen die kwalitatief anders zijn.” Hij benadrukt het woord kwalitatief, niet kwantitatief: kwantitatief voegt iets toe of haalt iets weg, terwijl kwalitatief simpelweg een andere manier van functioneren aanduidt.

Daarom speelt de relatie met het lichaam een grote rol binnen neurodivergentie. De sensorische informatie beïnvloedt de waarneming van ruimte en van het eigen lichaam (proprioceptie), maar ook de waarneming van schadelijke prikkels (nociceptie). Dit kan negatieve gevolgen hebben voor de lichamelijke en mentale gezondheid, omdat sommige mensen hun fysieke moeilijkheden niet kunnen herkennen of benoemen. Zo kan een persoon met autismespectrumstoornis die zich afgesneden voelt van zijn emoties proberen zijn lichaam beter te voelen, bijvoorbeeld door overmatig te eten, met een verhoogd risico op eetstoornissen tot gevolg. Externe prikkels kunnen ook meer of minder indringend zijn afhankelijk van het profiel, zoals gevoeligheid voor licht en geluid of slaapproblemen.

Inclusie anders bekijken

Neurodivergentie wordt nog steeds onvoldoende begrepen, en neuroatypische personen worden geconfronteerd met discriminatie die hun traject nog complexer maakt. Om dat tegen te gaan is het essentieel mensen niet te herleiden tot wat zij meer of minder kunnen dan anderen. Vaak worden net hun talenten en prestaties belicht, of hun beperkingen, zonder rekening te houden met de echte diversiteit aan profielen.

Onze samenleving sluit vandaag sneller uit dan in. Nochtans ligt de echte rijkdom in de samenwerking tussen verschillende profielen, die elk op hun eigen manier positief kunnen bijdragen aan een groep. Neuroatypische personen denken anders: ze kunnen nieuwe invalshoeken bieden, disfuncties opmerken of aandacht hebben voor zaken die anderen ontgaan. Om terug te komen op de metafoor van de fiets: een mountainbike is ideaal op bergpaden, terwijl een stadsfiets perfect is om naar het werk te gaan. Dat “anders doen”, zoals Marco Di Duca het noemt, helpt uiteindelijk om een evenwicht te vinden, zowel voor neuroatypische personen als voor hun omgeving.

Tot slot benadrukken Marco Di Duca en Flora Arrabito dat, wanneer je vragen hebt over een mogelijke neurodivergentie, je zeker informatie moet opzoeken via fora of verenigingen. De vzw NeuroDivergent Brain Intelligences organiseert conferenties, sensibiliseringsworkshops en praktische opleidingen om TDAH-, autisme-, DYS- en hoogbegaafdheidsprofielen beter te begrijpen. Dankzij uitwisselings- en steungroepen kunnen personen die dat willen individuele begeleiding krijgen om hun eigen noden te begrijpen (in schoolcontext, op het werk of thuis) en zich minder alleen te voelen.