“Diversiteit begint met nieuwsgierigheid”

In Belgische scholen is de culturele diversiteit groter dan ooit, maar het onderwijs sluit daar niet altijd op aan. Michael Houben, ingenieur, trainer en keynote speaker, wijst op een blinde vlek: “We leren kinderen vooral over West-Europa. Terwijl de geschiedenis van onder meer China, India, de Arabische wereld en Zuid-Amerika ook belangrijk is. In China leren ze wél over Europese cultuur.”

Multicultureel samenwerken als norm

Voor veel leerlingen betekent dat een gemis aan herkenning, terwijl anderen een beperkter wereldbeeld meekrijgen. Toch zijn er steeds meer initiatieven die dat proberen te doorbreken, zoals wereldliteratuur in de klas of projecten waarin leerlingen elkaars verhalen ontdekken. Ook in bedrijven wordt diversiteit steeds meer de norm, maar dat brengt uitdagingen mee. “Cultuur beïnvloedt hoe mensen communiceren, beslissingen nemen en samenwerken,” zegt Houben. “Dat wordt vaak onderschat.”

Volgens hem helpen frameworks zoals de Culture Map net om misverstanden te ontmijnen in plaats van ze te creëren. “Sommige mensen noemen het hokjesdenken, maar dat klopt niet. Modellen zijn er niet om mensen vast te pinnen, maar om gedrag beter te begrijpen. Want wat er vaak gebeurt”, legt hij uit, “is dat mensen plots beseffen: ah, het is logisch dat we elkaar niet begrepen. En net dat inzicht haalt veel spanning weg. Er valt een last van mensen hun schouders, omdat misverstanden eindelijk begrijpelijk worden.”

Mildheid en humor

Het is niet gemakkelijk om je in te werken in een nieuwe cultuur, illustreert Houben: “De eerste maanden dat ik van België naar China was verhuisd, dacht ik echt: komt dit wel goed?”, vertelt hij met een glimlach. “Maar na een tijdje begon ik te begrijpen hoe beslissingen genomen worden, hoe communicatie werkt, hoe mensen soms indirect iets zeggen in plaats van het expliciet uit te spreken. Na ongeveer acht maanden viel alles op zijn plaats.” Een lange periode in het buitenland verblijven kan je perspectief verruimen. “Pas als je zelf moet functioneren in een andere cultuur, begrijp je wat het betekent om als buitenstaander in een nieuwe samenleving te landen. Dat maakt je milder. Geduldiger. Je oordeelt minder snel. Je hoeft geen wereldreiziger te zijn om nieuwsgierig te zijn.”

Net die verschuiving in mindset blijkt essentieel in een inclusieve samenleving. Niet het wegwerken van verschillen, maar het leren begrijpen ervan. “Ruimhartigheid”, zegt hij, “is misschien wel de belangrijkste competentie in een multiculturele wereld.” Naast ruimhartigheid lijkt humor ook nog een belangrijke factor te zijn. “Humor maakt verschil bespreekbaar zonder spanning. Gezonde culturele zelfspot werkt bijvoorbeeld heel goed. Je merkt dat mensen ontspannen.” Het zijn net die spontane reacties die deuren openen, niet formele gesprekken of theorieën, zo blijkt.

Toch is het niet altijd licht en vanzelfsprekend. Houben ziet ook hoe mensen steeds vaker in hun eigen bubbel leven. Verschillende groepen, verschillende referentiekaders, verschillende media. Het resultaat is soms afstand in plaats van begrip. “Als groepen naast elkaar blijven leven volgens hun eigen regels en hun eigen media, krijg je fragmentatie. Kijk naar de VS: dat willen we toch niet?”

Die observatie komt niet voort uit pessimisme, maar uit ervaring met wat er wél kan veranderen wanneer mensen elkaar echt leren begrijpen. Volgens hem zit de omslag niet in grote structuren, maar in perspectief. “Wanneer je begrijpt waarom iemand anders doet wat hij doet, verdwijnt angst en maakt het plaats voor ruimhartigheid. En dat is het tegengif voor polarisatie.”

Een ander perspectief

Houben geeft enkele praktische tips om zelf aan de slag te gaan: “Vraag hoe dingen elders gebeuren, zonder te vergelijken of oordelen. Gebruik humor om spanning te doorbreken, ook over jezelf. Ga niet uit van wat je denkt te weten, maar stel vragen. Laat stiltes bestaan zonder ze meteen te willen vullen. En last but not least: geef mensen ruimte om zonder oordeel te vertellen over hun achtergrond.” Daarnaast voegt hij ook nog een tip toe voor bedrijven en organisaties: “Zet in op kennisdeling tussen medewerkers, want dat is een gedeelde waarde over culturen heen. Het werkt verbindend, bevordert samenwerking en verhoogt productiviteit”.

Terugkijkend op zijn verblijf in China benadrukt hij het belang van opnieuw “beginner” zijn. Niet alles begrijpen of kunnen lezen, en afhankelijk zijn van anderen om de wereld te duiden. “Dat verandert je. Je wordt opener. Je begrijpt wat het betekent om ‘buitenlander’ te zijn.” Volgens hem blijft dat inzicht hangen, omdat het je manier van kijken verandert. “Diversiteit zit niet in cijfers of statistieken. Ze zit in mensen, verhalen en nieuwsgierigheid naar elkaar. Als we dat leren, wordt België een warmere plek voor iedereen.”