Dagelijks heeft naar schatting ongeveer 9 procent van de gehospitaliseerde patiënten in België een zorggerelateerde infectie, significant boven het Europees gemiddelde van 6.3 procent (1). Jaarlijks worden ongeveer 2.625 overlijdens gelinkt aan ziekenhuisinfecties. Bovendien leidt een infectie gemiddeld tot een week extra hospitalisatie, bijkomend antibioticagebruik en complicaties. De conservatieve raming van de extra zorgkosten loopt op tot minstens 400 miljoen euro per jaar (2).

Voor professor Stijn Blot, expert infectieproblematiek, zijn dit geen abstracte cijfers. “Zorginfecties zijn één van de grootste lekkages in ons zorgsysteem,” stelt hij. “Medisch, economisch én maatschappelijk. Ze veroorzaken menselijk leed, zetten zorgverleners onder druk en ondermijnen de betaalbaarheid van ons systeem.”

Hardnekkig hoge cijfers

Opvallend is dat deze problematiek al jaren bekend is. Internationale consensus geeft aan dat 30 tot 50 procent van de ziekenhuisinfecties vermijdbaar is (3, 4). “Dat maakt dit zo confronterend,” zegt Blot. “We beschikken over richtlijnen, evidence en expertise. Wanneer cijfers desondanks stabiel blijven of zelfs verslechteren, wijst dat op structurele tekortkomingen in de organisatie, financiering en accountability.”

Volgens Blot wordt infectiepreventie nog te vaak gezien als exclusief operationele verantwoordelijkheid van het zorgteam, eerder dan strategische prioriteit op management- en beleidsniveau. “Preventierendement is verspreid over verschillende domeinen: kortere ligduur, minder complicaties, minder antibioticagebruik, lagere werkdruk. In ons huidige financieringsmodel worden die baten onvoldoende zichtbaar gemaakt of beloond.”

Gebrek aan data

Een fundamenteel probleem is het gebrek aan uniforme, verplichte registratie. België beschikt niet over een nationaal surveillancesysteem dat ziekenhuisinfecties systematisch en transparant in kaart brengt. “Zonder data geen accountability, zonder accountability geen structurele verbetering,” benadrukt Blot. “Wanneer registratie vrijwillig en versnipperd blijft, missen we de hefboom om gericht te sturen.”

“We weten dat zorginfecties ons honderden miljoenen euro’s per jaar kosten. Het RIZIV berekende dat via investeringen in infectiepreventie een besparing van 250 miljoen mogelijk is (5). Toch aarzelen we om structureel te investeren in preventie, opleiding en monitoring. Terwijl infectiepreventie geen bijkomende kost is, maar een hefboom voor efficiëntie en duurzaamheid.”

Voor Blot ligt de sleutel in structurele verankering. “Projecten rond infectiepreventie, antimicrobieel stewardship en microbiologische opvolging tonen dat vooruitgang mogelijk is. Maar zolang ze eilandjes blijven, zal de impact beperkt blijven. We hebben nood aan een nationaal kader met duidelijke doelstellingen, uniforme registratie, transparante rapportering en accountability tot op managementniveau.”

Krachtige incentive

Blot pleit ervoor om infectiepreventie expliciet te koppelen aan kwaliteitsindicatoren en financiering. “Als we kwaliteit centraal willen zetten, moeten we resultaten meten en belonen. Een systeem dat verbeteringen zichtbaar maakt en waardeert, creëert een krachtige incentive. Pay-for-results kan infectiepreventie de plaats geven die het verdient binnen kwaliteitsbeleid.”

De kern van het probleem is volgens Blot het gebrek aan systemische keuze. “De wetenschap is helder. De tools zijn beschikbaar. Wat ontbreekt, is de politieke en bestuurlijke beslissing om preventie als structurele prioriteit te behandelen. Zolang we ziekenhuisinfecties beschouwen als onvermijdelijk neveneffect van zorg, zullen ze blijven bestaan. Zodra we ze erkennen als kwaliteits- en beleidsprobleem, kunnen we ze ook doelgericht aanpakken.”