Preventieve gezondheidszorg: het zijn de kleine dingen die het doen

Preventieve zorg wordt steeds belangrijker. Maar je hoeft geen fanatieke vegan-lover of doorwinterde marathonloper te zijn om je lichaam te verzorgen. Voldoende slaap, gezonde voeding en regelmatige beweging kunnen je goed op weg helpen om je energieniveau op peil te houden en klachten te voorkomen. Een kleine aanpassing van alledaagse gewoontes is soms al voldoende.

We leven in een wereld met enorm veel prikkels, we razen de dag door, lopen van de ene taak naar de andere opdracht, en piekeren ons te pletter om alles in orde te krijgen. We eten een snelle hap tussendoor, vallen ’s avonds als een vod op de sofa en nemen een pilletje om de slaap te vatten. En de volgende dag gezond weer op. Niet dus, ook al heb je het roken en vapen al lang opgegeven, en serveer je slechts dat ene glaasje alcohol voor de gezelligheid met vrienden.

Chronische stress en vermoeidheid, waardoor je sneller naar minder gezond eten grijpt, liggen aan de basis van onze welvaartziektes. “Los van de genetische component, zijn verschillende symptomen onder controle te houden door je levensstijl aan te passen”, zegt Xander Denys, co-founder van Vitology. “Goede genen heb je inderdaad niet te kiezen, maar via je levensstijl kan je wel degelijk zelf impact maken”, bevestigt Caroline Coeckelbergh, Stafmedewerker Voeding bij het Vlaams Instituut Gezond Leven. “Naast voldoende beweging, slaap en gezonde voeding, speelt ook de omgeving waarin we ons bevinden een grote rol: denk maar aan de hoeveelheid groen rondom je woon- of werkplek, het aantal fastfoodketens in je buurt of de marketing en promo’s voor ongezonde voeding in de supermarkt. “

De voedingsdriehoek als leidraad

Meer fruit, groenten en peulvruchten, meer volle granen, minder toegevoegde suikers en minder vlees, daar komt het uiteindelijk op neer. Dit zijn basisideeën die we allemaal kennen. Waarom is het dan zo moeilijk om nee te zeggen tegen zoete lekkernijen en junkfood? “Snacks zijn vaak zo uitgekiend dat ze met de perfecte mix van zoet, zout en vettig hypersmakelijk en haast onweerstaanbaar lijken”, verklaart Caroline. “Bovendien zijn ze zo sterk en prominent in onze omgeving aanwezig, dat ze ons in de richting van ongezonde keuzes duwen.”

Gezond eten betekent gevarieerd eten. Groenten en fruit leveren niet alleen veel vezels, maar ook water, vitaminen en mineralen. De gemiddelde Vlaming voldoet aan zijn eiwitbehoefte met een gezonde voeding en hoeft geen extra proteïnepoeders. Leg dus die proteïne-hype maar naast je neer. Wat je wel kan toevoegen aan je ongesuikerde yoghurt of skyr in de ochtend zijn chia- of lijnzaad en zonnebloempitten. En de witte boterham met choco kan je al eens vervangen door een sneetje volkorenbrood met notenpasta of avocadospread, net als die kom cornflakes trouwens.

“In vergelijking met dertig jaar geleden nemen we veel minder micronutriënten in omwille van de verarming van de bodem waarin onze gewassen groeien en omdat we anders zijn gaan eten. Daarom kan het in sommige gevallen nuttig zijn om voedingssupplementen toe te voegen. Vitamine B12 voor vegetariërs en veganisten is daar een voorbeeld van, net als foliumzuur bij de zwangerschap”, zegt Xander. Maar ook hier trekt onze voedingsexpert de aandacht op het feit dat voedingssupplementen geen gezond eetpatroon vervangen. Een extra dosis vitamine D is algemeen aanvaard als gunstig, omwille van het gebrek aan zonlicht.

Beweging is de tweede pijler

Beweging is niet alleen essentieel voor het behoud van spieren en een gezond gewicht, maar draagt ook bij aan het algemeen mentaal en fysiek welzijn. Elke beweging telt: onkruid wieden in de tuin, de trap nemen in plaats van de lift of met de fiets boodschappen doen. Meer bewegen op een natuurlijke manier zorgt voor meer energie, een beter humeur en een gezonder lichaam. “Daarnaast zijn spier- en botversterkende activiteiten zoals krachttraining ook van groot belang”, weet Caroline. “Vooral ook evenwichtsoefeningen om valrisico’s op oudere leeftijd te beperken.” Vanaf je dertigste levensjaar verlies je 1% van je spiermassa als je niet traint. Volgens Xander van Vitology hebben de meeste mensen te weinig spiermassa. “Die kan je opbouwen door twee keer per week aan krachttraining te doen. Cardio is daar minder efficiënt voor. Een gezonde mix is natuurlijk het beste.” En ook hier weer: het is niet nodig om elke dag met kettlebells te zwieren tot je erbij neervalt. Eenvoudige oefeningen thuis of een les Pilates of Tai Chi zijn perfect voor spieropbouw.

Een goede nachtrust spant de kroon

Slaap heeft een enorme impact op je gezondheid. Je zorgen maken over slaap is, komisch genoeg, een van de grootste oorzaken van slapeloosheid. Door structureel slecht of weinig te slapen, heb je bovendien een grotere kans op gewichtstoename, want een slaaptekort verstoort onze honger- en verzadigingshormonen. De grote boosdoener is natuurlijk je dagelijkse schermtijd. “Het blauwe licht van je GSM, tablet of computer verstoort de melatonineaanmaak in je lichaam en geeft verkeerde signalen door over dag en nacht aan je hersens, waardoor ook je slaappatroon verandert. Dit kan je verhelpen door een ‘blue light blocker’-bril. Best is uiteraard om minstens een uur voor het slapengaan blauw licht te vermijden”, geeft Xander nog mee.

Sinds corona zijn veel meer mensen bewust bezig met preventieve zorg. Een nieuwere methode is de hormese. Hormetische prikkels zijn korte, stresserende prikkels op het lichaam die een gunstig effect creëren op het immuunsysteem van het lichaam. Koude douches of cryotherapie worden vaak aanbevolen om het afweersysteem te versterken, maar volgens het Vlaams Instituut Gezond Leven zijn de voordelen nog niet voldoende wetenschappelijk onderbouwd.

Als besluit misschien nog een gouden raad: sla zeker de vaccinatiecampagnes en screeningprogramma’s van de overheid niet af. Zo kunnen ernstige aandoeningen vroegtijdig opgespoord, tijdig behandeld en zelfs vermeden worden. ☉