De kracht van intrafamiliale zorg

Samen staan we altijd sterker, al mogen we door te zorgen voor onze naasten de focus op onszelf niet vergeten. Hoe dichter de emotionele band, hoe moelijker het is om af en toe los te laten. Doorheen ons leven vervult bijna iedereen wel eens de rol van mantelzorger. Hoe pakken we deze rol gebalanceerd aan voor beide partijen?

Een dochter rijdt wekelijks met haar moeder op leeftijd naar de winkel. Tegelijkertijd brengt de andere dochter een lekkere maaltijd. De boodschappen worden afgerond en niet veel later arriveert de kleinzoon om samen met diens grootvader naar de koers te kijken. Familie. Niet enkel van belang tijdens de feestdagen, maar een basisfundament waar veel acties als vanzelfsprekend worden bekeken, hoewel dat niet altijd terecht is. Je moet je niet per se in het zweet werken om betekenisvol te kunnen zijn voor een ander.

 Allemaal mantelzorger? 

Wat betekent die term mantelzorger? “Wanneer we naasten ontzorgen door hen op een frequente basis te helpen met bepaalde taken of door net bewust aanwezig te zijn en een luisterend oor te bieden, kunnen we spreken van mantelzorg. Zo goed als iedereen neemt deze rol verschillende keren op tijdens hun leven”, legt Naomi De Bruyne, coördinator van vzw Steunpunt Mantelzorg, uit. 

Mensen die helaas niet meer kunnen rekenen op een netwerk zijn veel sneller toegewezen op thuisverpleging, gezinszorg of andere professionele hulp. Daarom is het belangrijk om de intrafamiliale zorg extra te appreciëren, want hoe meer ouders, kinderen en buren voor elkaar iets kunnen betekenen, hoe meer ze de druk op de zorg kunnen verlichten. “De meeste mensen hebben meestal niet door dat ze waarschijnlijk ten opzichte van ten minste één iemand in hun nabije omgeving de rol van mantelzorger opnemen. Wanneer je bijvoorbeeld regelmatig boodschappen gaat doen, bepaalde administratie overneemt of van dienst bent als persoonlijke taxi, voldoe je hieraan”, vult Kim Steeman, algemeen directeur Familieplatform, aan. 

Waarom is dit besef nu belangrijk? Ten eerste voor de erkenning. “Veel mensen onderschatten de impact van mantelzorg op hun eigen leven: bijvoorbeeld de moeilijke combinatie met werk, zorg voor kinderen, het financiële en emotionele aspect, enz… Erkenning voor, en bewustwording van de nood aan voldoende zelfzorg als mantelzorger, kan een groot verschil maken om de zorg voor je familie draagbaar te houden. Gelukkig zijn er verschillende lotgenotenorganisaties die daarbij kunnen helpen.”

 Loslaten 

Wanneer we voor iemand willen zorgen is het soms moeilijk om niet alles volledig over te nemen. Goed bedoeld, maar in veel gevallen niet het gewenste effect: “Hoe dichter de emotionele band, hoe moeilijker het meestal is om een juist evenwicht te vinden tussen de noodzakelijke zorg en zorg die je door zaken uit het verleden misschien al te lang op jezelf neemt. Wanneer je als mantelzorger voor een meerwaarde willen zorgen moet je kijken naar de nood van de zorgbehoevende persoon. Dit doe je door te tijd te nemen om te begrijpen wat in hun situatie de gepaste hulp is. Wat je zelf wil in een bepaalde situatie is niet per se hetzelfde voor de andere. Communicatie is daarom erg belangrijk”, legt Kim uit.

Soms is nabijheid, er zijn voor een ander en oprecht vragen naar de gemoedstoestand van iemand, al meer dan voldoende. Luisteren is in veel gevallen ook belangrijker dan oplossingsgericht te werk te gaan. Wanneer mensen hun problemen met ons delen hoeven we niet meteen in de bres te springen met oplossingen. Het is niet altijd eenvoudig, maar aandacht hebben voor de ander zonder te willen oplossen kan voor velen al een groot verschil maken. Elke situatie vereist een unieke aanpak. “Je moet de zorg voor iemand ook niet helemaal alleen aanpakken. Dichte familie, buren en vrienden kunnen samen gebalanceerder te werk gaan in plaats van dat je de zorgdruk helemaal alleen draagt”, zegt Naomi.

 Hulp inschakelen 

De connectie tot onze naasten zou er in veel gevallen voor kunnen zorgen dat we onze energie volledig uitbesteden, en onszelf dreigen te vergeten. Wanneer we zelf niet in balans zijn kunnen we helaas weinig betekenen voor de ander. Naomi haalt aan dat we “nog de ruimte moeten voelen om iets voor onszelf te doen om op te laden. Wanneer je door de zorg voor een ander geen ruimte meer hebt om nog te studeren, werken, of relaxen, is er een probleem. Steunpunt Mantelzorg ondersteunt hierbij op basis van uiteenlopende workshops
en praatgroepen.”

Als mantelzorger kan je professionele hulp ook toegankelijker maken voor de zorgbehoevende. “Het is soms een moeilijke afweging, maar zonder het er te dik op te leggen kan je als mantelzorger wel de drempel verlagen tot professionele hulp. Zelf al wat opzoeken over een geschikte psycholoog bijvoorbeeld kan reeds een duwtje in de goede richting bieden. We kunnen het aanreiken maar mogen het nooit opleggen, want zo creëren we een bepaalde druk en die kan juist tegendraads werken”,
rondt Kim af.

Ons leven krijgt betekenis op basis van ontelbare sociale interacties. Die lijken vaak vanzelfsprekend, maar verdienen regelmatig een welgemeend applaus. De ijskast wordt gevuld, de motor stilgelegd en het volume van de koers wordt gedempt zodat José De Cauwer plaats maakt voor een ander echt gesprek. Familie en vrienden vormen een netwerk waarbij elke rol waarde kan toevoegen tot het geheel. Zolang er steeds met respect voor de andere in overleg wordt gegaan, kunnen we samen heel wat bereiken. •••