Bewustwording voedt innovatie: hoe België koploper werd in recyclage van elektronica

Pommelien Thijs gaf begin dit jaar concerttickets weg in ruil voor ingezamelde gsm’s. Een geslaagde stunt, die vooral ook toont hoe diep de bewustmaking rond het belang van inzameling en recyclage van elektronica is ingesijpeld in ons DNA. Dankzij dat klimaat groeide België uit tot wereldwijd pionier in dit domein.

Als veruit de populairste artiest van het moment er zich voor inzet, weet je dat het thema leeft. Dat is eigenlijk ook niet verrassend, want wie inzoomt op het inzamelen en recycleren van afgedankte elektronica, ziet dat heel wat bepalende breuklijnen voor ons huidig tijdvak hierin samenkomen. De afhankelijkheid van schaarse metalen, de geopolitieke onzekerheid en de groeiende berg elektronisch afval dwingen ons om onze omgang hiermee te herdenken.

Voortrekkersrol

Bovendien groeide België hierin de voorbije twee decennia onmiskenbaar uit tot een wereldwijde voortrekker. Een bepalende speler in deze dynamiek is Recupel. “We zijn opgericht als gevolg van Europese wetgeving die de producenten van elektronica verplicht om hun verantwoordelijkheid te nemen op vlak van recyclage en hergebruik. Vandaag, zo’n 25 jaar later, zijn meer dan 5.000 producenten bij ons aangesloten. Wij organiseren voor hen de inzameling, verwerking en recyclage van afgedankte toestellen”, vertelt CEO Eric Dewaet. “Het systeem dat hieruit is gegroeid, is uniek in Europa. Dat resulteert anno 2025 in een netwerk van meer dan 12.000 inzamelpunten en een inzamelingsgraad van 62 procent, wat ons tot een van de koplopers van Europa maakt.”

Hoewel er zeker wordt ingezet op hergebruik, krijgt slechts een fractie van de 120.000 ton jaarlijks ingezamelde apparaten rechtstreeks een tweede leven. “Dat is logisch. Veel toestellen zijn simpelweg te oud of defect. Maar de grondstoffen die we eruit halen, zijn uiteraard wel waardevol”, zegt Dewaet. Vanuit die behoefte naar verwerking ontstond een nieuw, groeiend ecosysteem in België. “Meer dan de helft van de mensen die hierin aan de slag zijn, zijn bovendien tewerkgesteld via een maatwerkbedrijf. Die lokale en sociale verankering is voor ons cruciaal.”

Bewustmaking als sleutel

Dat betekent uiteraard niet dat hier niet wordt ingezet op innovatie. Integendeel, de voorbije jaren storten heel wat nieuwe, hoogtechnologische start-ups zich op deze uitdaging. Een voorbeeld is Matvision, een spin-off van de Universiteit van Luik die technologie ontwikkelt om afval automatisch te sorteren en internationaal hoge ogen gooit. “Via geavanceerde sorteeroplossingen willen we de recyclage-industrie helpen transformeren en hergebruik maximaliseren”, legt oprichter Robert Baudinet uit.

Dat is ook de missie van Sortbat in Tienen, het sorteercentrum waar alle door Bebat ingezamelde batterijen in ons land – vaak nadat ze eerst werden verwijderd uit afgedankte elektronica – terechtkomen. “We krijgen wekelijks bezoek van delegaties van over de hele wereld”, aldus CEO Daniel Chéret. “Dit sterkt ons in ons streven om van onze vestiging een wereldwijd vermaard expertisecentrum te maken inzake batterijsortering.” Die ambitie blijkt onder meer uit de stappen die gezet werden om hun sorteringsproces te automatiseren. In samenwerking met onderzoekspartner VITO werd een productielijn ontwikkeld die, door X-ray te combineren met slimme AI, door een batterij kan kijken en zo de chemische samenstelling ervan kan onderscheiden. Chéret: “Omdat hier wereldwijd heel veel interesse voor is, hebben we samen een nieuwe joint venture opgericht: Xbat.ai. Die moet de verdere vermarkting mogelijk maken.”

Zowel Chéret als Dewaet benadrukken echter dat dit alles enkel maar mogelijk is dankzij de succesvolle focus op inzameling door spelers als Bebat en Recupel. “De keuze voor één centrale organisatie per afvalstroom zorgt voor efficiëntie en transparantie, en maakt dat we fors kunnen inzetten op sensibilisering. Hierin proberen we zo creatief mogelijk te zijn, bijvoorbeeld door samen te werken met iemand als Pommelien Thijs. Voor dit soort inspanningen werden we ook al bekroond met een award voor effectieve marketing”, besluit Dewaet trots.