Hoe innovatie het ziekenhuis hertekent

Vanuit het onderzoekscentrum van Baxter in Eigenbrakel werken 185 onderzoekers, ingenieurs en apothekers uit 23 landen aan oplossingen die ziekenhuizen helpen om zorg slimmer te organiseren en toekomstbestendig te maken. Dat innovatie-ecosysteem strekt zich bovendien uit over twee Belgische sites. Terwijl in Eigenbrakel onderzoek en ontwikkeling plaatsvinden, zorgt de site in Lessines voor productie en distributie. Die combinatie maakt het mogelijk om innovaties niet alleen te ontwikkelen, maar ook op grotere schaal toe te passen in ziekenhuizen, zowel in binnen- als buitenland.

De Amerikaanse multinational is een van die bedrijven waarvan het product bekender is dan de onderneming zelf. De infuuszak wordt in de volksmond nog altijd gewoon ‘een Baxter’ genoemd. Toch reikt de aanwezigheid van het bedrijf veel verder dan dat. Van ziekenhuisbedden en chirurgische hulpmiddelen tot infuustechnologie, klinische voeding en oplossingen voor ziekenhuisapotheken: wie vandaag door een ziekenhuis wandelt, komt Baxter in zowat elke afdeling tegen.

Die brede aanwezigheid geeft het bedrijf een unieke kijk op de veranderingen waarmee ziekenhuizen vandaag geconfronteerd worden. “Als je naar de zorg kijkt, zie je drie grote bewegingen”, zegt Annelies Bryon, Country Lead bij Baxter België. “Er is de toenemende druk op ziekenhuizen door personeelstekorten, de verschuiving van zorg naar de thuisomgeving en de groeiende aandacht voor patiëntbeleving en patiëntveiligheid. Die evoluties bepalen in grote mate waar wij vandaag op inzetten.”

Die ontwikkelingen staan niet los van elkaar. Het tekort aan zorgpersoneel verhoogt de druk op ziekenhuizen om processen efficiënter te organiseren. Tegelijk willen overheden en zorginstellingen patiënten zo kort mogelijk opgenomen houden, zonder in te boeten aan kwaliteit of veiligheid. Daarbovenop komen strengere kwaliteitsvereisten, een toenemende digitalisering en de noodzaak om duurzamer te werken. Innovatie wordt daardoor minder een kwestie van afzonderlijke producten of technologieën, en steeds vaker het herdenken van volledige zorgprocessen.

Ziekenhuizen zitten niet gebeiteld

Volgens Annelies beschikt België vandaag over een gezondheidszorg van hoog niveau, gedragen door sterke opleidingen, gespecialiseerde zorgverleners en een uitgebreid ziekenhuisnetwerk. Toch zal de sector zich moeten aanpassen aan een nieuwe realiteit. “Ik voel mij in België veilig in elk ziekenhuis waar ik binnenstap”, zegt Guy In ’t Ven, Senior Director R&D Belgium bij Baxter België, die vanuit zijn internationale functie ziekenhuizen bezoekt in Europa, de Verenigde Staten, Azië en Afrika. “Dat zegt veel over de kwaliteit van onze gezondheidszorg. En toch mogen we niet denken dat onze ziekenhuizen gebeiteld zitten voor de toekomst.”

Die toekomst dient zich vandaag al aan in andere landen waar Baxter actief is. Vooral op het vlak van thuiszorg, digitalisering en de organisatie van ziekenhuisapotheken lopen sommige zorgsystemen vooruit. Die ervaring wordt actief naar België gebracht. Regelmatig werken Belgische ziekenhuizen samen met internationale experts van Baxter die elders al gelijkaardige transformaties hebben begeleid. “We moeten het warm water niet telkens opnieuw uitvinden”, zegt Annelies. “Veel van die ervaring bestaat al. Onze rol is mee helpen vertalen wat elders werkt naar de Belgische context.”

Betere zorg met minder handen

Van de drie grote uitdagingen waarmee ziekenhuizen geconfronteerd worden, is het personeelstekort wellicht de meest zichtbare. Volgens sectorcijfers blijven al jaren ongeveer 25.000 vacatures voor verpleegkundigen openstaan, terwijl de instroom in verpleegkundige opleidingen daalt. Tegelijk neemt de zorgvraag toe door de vergrijzing en de groeiende complexiteit van behandelingen. “Je hoeft geen hogere wiskunde gestudeerd te hebben om te zien waar die evolutie naartoe gaat”, zegt Annelies. “De zorgvraag stijgt, terwijl het aantal beschikbare zorgverleners niet in hetzelfde tempo volgt.”

Voor ziekenhuizen betekent dat, dat elke handeling die geautomatiseerd kan worden, zonder in te boeten op waardevol patiëntencontact, moet worden bekeken. Daarom investeert Baxter onder meer in geconnecteerde devices waar gegevens in worden verzameld en doorgestuurd naar het elektronisch patiëntendossier, waar mogelijk zonder menselijke tussenkomst. Gegevens zoals gewicht, bedpositie en andere parameters hoeven daardoor niet langer manueel geregistreerd te worden. Daarnaast beschikt het bedrijf over software die data uit verschillende, onsamenhangende bronnen centraliseert en verwerkt tot bruikbare en inzichtelijke informatie. Ziekenhuizen beschikken vandaag over enorme hoeveelheden data, maar die zitten vaak verspreid over monitoren, bedden, laboratoria, wearables en patiëntendossiers.

“In ziekenhuizen ontbreekt het niet aan data”, zegt Annelies. “Een bed weet iets, een monitor weet iets, het labo weet iets. De vraag is hoe je van al die afzonderlijke gegevens één bruikbaar verhaal maakt dat zorgverleners helpt betere beslissingen te nemen.” Volgens Guy zal artificiële intelligentie een steeds grotere rol spelen om zorgverleners te ondersteunen in een omgeving die steeds complexer wordt. Door gegevens uit verschillende bronnen met elkaar te verbinden, kunnen zorgverleners sneller patronen herkennen die anders verborgen blijven. Denk aan subtiele veranderingen in vitale parameters die kunnen wijzen op een infectie, sepsis of andere complicaties. “Vandaag beschikken ziekenhuizen over veel meer informatie dan vroeger. De uitdaging is om die informatie niet alleen op een correcte manier te verzamelen, maar ook te vertalen naar inzichten die zorgverleners helpen om sneller en beter onderbouwde beslissingen te nemen.”

Zorg waar mogelijk naar huis

Een tweede belangrijke beweging is de verschuiving van zorg naar de thuisomgeving. Waar patiënten vroeger vaak wekenlang opgenomen bleven voor bepaalde therapieën, wordt vandaag steeds vaker bekeken welke zorg ook buiten het ziekenhuis kan plaatsvinden. Een therapeutisch voorbeeld daarvan zijn de elastomeerpompen: compacte draagbare infuussystemen waarmee patiënten bepaalde behandelingen thuis kunnen verderzetten. Voor langdurige antibioticatherapieën of andere behandelingen waarbij een patiënt medisch stabiel is, biedt dat belangrijke mogelijkheden. “Waarom zou iemand zeventien dagen in een ziekenhuisbed blijven liggen als hij eigenlijk alleen nog antibiotica nodig heeft?”, zegt Annelies. “Als de therapie veilig thuis kan gebeuren, wint iedereen daarbij.”

Die evolutie sluit aan bij een bredere beweging waarbij ziekenhuizen zich steeds meer concentreren op hooggespecialiseerde zorg, terwijl een deel van de behandeling dichter bij de leefomgeving van de patiënt wordt georganiseerd. Voor patiënten betekent dat meer comfort en autonomie. Voor ziekenhuizen creëert het extra capaciteit in een systeem dat steeds meer onder druk staat.

De ziekenhuisapotheek als innovatiecentrum

De derde uitdaging speelt zich grotendeels achter de schermen af, maar heeft een directe impact op patiënten. In ziekenhuisapotheken worden dagelijks geneesmiddelen op maat bereid voor individuele patiënten. Vooral binnen de oncologie is dat essentieel. Een patiënt die voor een chemobehandeling naar het ziekenhuis komt, doorloopt vaak een complex traject. Eerst volgt een bloedafname, waarna de arts de resultaten beoordeelt en bepaalt welke behandeling kan doorgaan. Pas vervolgens kan het ‘compounden’, het bereiden van de medicatie in de ziekenhuisapotheek, starten. Dat proces kan vandaag gemakkelijk enkele uren in beslag nemen.

Tegelijk zijn de kwaliteitsvereisten de voorbije jaren aanzienlijk strenger geworden. Nieuwe PIC/s-richtlijnen (internationale kwaliteitsrichtlijnen) leggen ziekenhuizen hogere normen op voor veiligheid, traceerbaarheid en kwaliteitscontrole bij de bereiding van geneesmiddelen. “Als je vandaag dezelfde bereiding maakt als vroeger, maar volgens de nieuwe normen, dan duurt dat plots veel langer”, zegt Annelies. “Dan begrijp je meteen waarom ziekenhuizen hun volledige proces moeten herdenken. Veel ziekenhuizen focussen eerst op de cleanroom (gecontroleerde ruimtes waarin geneesmiddelen onder steriele omstandigheden worden bereid), maar eigenlijk is dat slechts het topje van de ijsberg.”

Volgens haar ligt de grootste winst in de organisatie rond die compoundingactiviteit. Wanneer worden behandelingen voorbereid? Welke gegevens zijn vooraf beschikbaar? Hoe beperk je verspilling? Hoe verkort je wachttijden voor patiënten? Daarom ondersteunt Baxter ziekenhuizen niet alleen met technologie, maar ook met expertise uit andere landen waar de organisatie rond compounding al lang werd geoptimaliseerd. Het bedrijf investeert ook in stabiliteitsstudies die onderzoeken hoe lang bereide geneesmiddelen onder gecontroleerde omstandigheden bruikbaar blijven. Die kennis maakt het mogelijk om behandelingen efficiënter te plannen en bepaalde stappen vroeger in het proces uit te voeren. “Uiteindelijk gaat het niet over een cleanroom”, zegt Annelies. “Het gaat over de patiënt die minder lang moet wachten en over zorgverleners die hun tijd efficiënter kunnen inzetten.” Volgens Annelies zal ook de samenwerking tussen ziekenhuizen in de toekomst een grotere rol spelen. Niet elke instelling hoeft alle expertise en infrastructuur volledig zelf uit te bouwen. “De vraag is niet alleen hoe je een cleanroom organiseert, maar ook hoe je kennis en capaciteit slim inzet”, zegt ze. “Daar zullen ziekenhuizen de komende jaren steeds vaker over moeten nadenken.”

Onderzoek naar wat echt een verschil maakt

Innovatie krijgt in Eigenbrakel vorm in laboratoria en ontwikkelingsafdelingen, maar haar vertrekpunt ligt vaak elders: op de ziekenhuisvloer. Die nauwe wisselwerking tussen onderzoek en praktijk wordt versterkt doordat Baxter in België niet alleen over een onderzoekscentrum beschikt, maar ook over teams die dagelijks met ziekenhuizen samenwerken. Ze zien er met eigen ogen hoe artsen, verpleegkundigen en ziekenhuisapothekers werken. Daardoor komen signalen uit de praktijk vaak rechtstreeks terecht bij onderzoekers en ontwikkelaars. “Onze onderzoekers weten wat technisch mogelijk is, maar onze mensen op het terrein weten waar ziekenhuizen vandaag mee worstelen”, zegt Guy. “Die combinatie helpt om oplossingen te ontwikkelen die relevant zijn. Innovatie begint met begrijpen waar de echte noden liggen, want uiteindelijk heeft technologie pas waarde wanneer ze een concreet probleem oplost.”

“Ons doel is ten slotte om de zorg te verbeteren voor mensen. Dat kan gaan over een patiënt die minder lang moet wachten op een behandeling, een verpleegkundige die minder administratieve handelingen moet uitvoeren of een arts die sneller over de juiste informatie beschikt.” Die mensgerichte benadering verklaart volgens hem ook waarom veel innovaties nauwelijks zichtbaar zijn voor patiënten. Vaak gaat het niet om spectaculaire nieuwe toestellen, maar om verbeteringen in processen die helpen om de zorg beter
te maken.

Duurzaamheid begint op de tekentafel

Voor een bedrijf dat wereldwijd jaarlijks ongeveer 350 miljoen patiënten ondersteunt, stopt innovatie niet bij efficiëntie of patiëntveiligheid. Ook duurzaamheid wordt een steeds belangrijker onderdeel van het ontwikkelingsproces. De gezondheidszorg genereert wereldwijd enorme hoeveelheden afval. Veiligheid vraagt vaak om steriele verpakkingen, wegwerpmaterialen en complexe logistieke ketens. Verpakkingen, kunststoffen en medische hulpmiddelen spelen een belangrijke rol in de zorg, maar hebben onvermijdelijk ook een ecologische impact. Volgens Guy moet die impact al tijdens de ontwerpfase worden meegenomen: “We proberen vandaag al tijdens de ontwikkeling na te denken over de volledige levenscyclus van een product. Welke materialen gebruiken we? Hoe worden die geproduceerd? Wat gebeurt ermee nadat ze gebruikt zijn? Kunnen ze opnieuw ingezet worden?”

Daarvoor maakt Baxter gebruik van zogenaamde lifecycle assessments, waarbij de impact van producten over hun volledige levensduur wordt onderzocht. Volgens Guy wordt een groot deel van die impact al bepaald nog voor een product op de markt komt. “Tot 80 procent van de uiteindelijke milieu-impact ligt vast tijdens de ontwerpfase. Daar maak je dus het verschil.”

Dat leidt tot andere keuzes rond materialen, verpakkingen en productieprocessen. Baxter onderzoekt ook hoe bepaalde materiaalstromen opnieuw kunnen worden ingezet binnen een meer circulaire aanpak van gezondheidszorg. “Voor ons staan patiënt, zorgverlener en duurzaamheid niet los van elkaar”, zegt Guy. “Als je een proces kunt terugbrengen van twintig handelingen naar twee, dan kan dat tijd besparen, de kans op fouten verminderen én het gebruik van materialen verminderen. Dat is de essentie van innovatie vandaag: oplossingen ontwikkelen die tegelijk ten goede komen aan de zorg voor patiënten, werkbaar zijn voor zorgverleners en duurzaam zijn voor de samenleving.”

De uitdagingen voor de gezondheidszorg zijn groot. Maar volgens Annelies ligt daarin ook de grootste kans. “De grootste innovaties zijn vaak niet de dingen die patiënten zien”, besluit ze. “Ze zitten in alles wat ervoor zorgt dat zorg sneller, veiliger en eenvoudiger georganiseerd kan worden.” •