Nieuwe klas, nieuwe stress: Hoe help je je kind (en jezelf)?

Van crèche naar instapklas, van juf naar nieuwe meester, van stoere laatstejaars naar groentje in de grote school. Elke verandering brengt de nodige kriebels en spanning met zich mee. Niet alleen bij je kind maar ook bij jezelf als ouder. Hoe vermijd je stress aan de keukentafel en drama aan de schoolpoort? Of mogen die traantjes er ook gewoon zijn?

Het is een fenomeen dat naar het einde van de zomervakantie de kop opsteekt: kinderen maar ook hun ouders lopen op de toppen van hun tenen. Het begin van het nieuwe schooljaar is voor velen een terugkerende struggle. Een nieuwe klas of school betekent weer andere regels en afspraken, onbekende gezichten, een gewijzigd ochtendschema en veel prikkels. Al die veranderingen en onzekerheid brengen, bewust of onbewust, spanning met zich mee.

Zorgzaam leren

Opvoedingscoach Magali Blomme van HOPON, deel van i-mens en partner van Huis van het Kind Brussel, weet dat de overgang naar een nieuwe leeromgeving veel vragen oproept bij ouders en kinderen. De stap naar de kleuterschool is een belangrijke transitie, die niet altijd vergemakkelijkt wordt door het onderwijssysteem in België. “We kunnen ons de vraag stellen of het wel normaal is dat kinderen wenen op de eerste schooldag. Zou het niet de norm moeten zijn dat ouders, kleuters en school langzaamaan kunnen wennen aan elkaar en een vertrouwensband opbouwen? Inzetten op verbinding en continuïteit tussen thuis, kinderdagverblijf, school en opvang is de sleutel. Als daarbij nog rekening gehouden wordt met het emotioneel welzijn van kinderen, wordt de overgang tussen zorg en leren minder abrupt.”

Een kind komt niet tot leren als het zich niet veilig voelt en emotioneel in de war is. School, leerkrachten en ouders kunnen samen veel doen, zegt Magali Blomme. “Een goede communicatie staat voorop: kunnen ouders vooraf al eens komen kennismaken met de school en leerkracht? Biedt de website voldoende informatie? Is er een onthaalbrochure of een filmpje dat ouders samen met hun kind kunnen bekijken?” Ook handvaten in de klas kunnen helpen, zoals een fotomuur met gezinsplaatjes of een spraakbericht van mama of papa als hun kleuter het moeilijk heeft. “Sommige scholen zetten hier fel op in, andere zijn behoudender. Belangrijk is vooral dat het gesprek gevoerd wordt.” 

Ook thuis is het goed om te blijven praten. “Stelt je kleuter zich veel vragen? Lees dan al eens een boekje over de eerste schooldag, loop de weg naar school een keer te voet, of ga picknicken met de nieuwe brooddoos. En vul die brooddoos, als het zover is, met dingen die je kleuter lekker vindt. De Vlaamse boterhammen kunnen ook perfect een falafel of simit met wat groentjes zijn. Dat soort vertrouwdheden schept een beetje het gevoel van thuis.”

Veilige basis

Een speelplaats zonder traantjes is niet het ultieme doel, benadrukt Magali Blomme. Alle uitingen van onzekerheid, angst of kwaadheid mogen een plaats krijgen. Daar kan een kind de hulp van zijn ouders bij gebruiken, weet Steven Gielis, orthopedagoog en bezieler van online oudercommunity ZITDAZO. “De hersenen van kinderen zijn nog in volle groei. Kinderen zijn nog niet goed in staat om te anticiperen op veranderingen, of om zichzelf gerust te stellen dat alles wel in orde komt.”

Jonge kinderen hebben nog niet de taal om uit te drukken wat er zich aan hun binnenkant afspeelt, weet Steven Gielis. Die spanning komt meestal tot uiting op een andere manier, via buikpijn, hoofdpijn of moeilijk slapen. “Merk je dat je kind de laatste weken van de zomervakantie prikkelbaar is, meer ruzie maakt met zijn zus of wegrent als het over school gaat? Dan is het raadzaam om die spanning op te pikken en er iets mee te doen.”, aldus de auteur van Opvoeden tot zelfvertrouwen. “Emotionele validatie is de sleutel: je erkent het gevoel, zegt dat boosheid geen reden is om stout te zijn, maar dat je begrijpt wat er scheelt. En dat je er samen wel uitkomt.” 

Erkenning en routine

Op de vele oningevulde vragen bij het begin van het nieuwe schooljaar, kan je als ouder onmogelijk alle antwoorden geven. Sta vooral open voor de vragen van je kind zonder ze meteen te willen oplossen, aldus Steven Gielis. “Wees beschikbaar en maak je kind duidelijk: inderdaad, er komt iets nieuws aan, een aantal zaken zijn onvoorspelbaar, maar mama of papa is er voor jou.”

Jonge kinderen komen vooral tot rust als ze een antwoord krijgen op hun praktische zorgen. Voor oudere kinderen is de overstap emotioneler beladen. Zij maken de transitie naar een context waarin leeftijdsgenoten heel belangrijk zijn, en ze vaak onzeker zijn of ze wel aanvaard zullen worden en zichzelf mogen zijn. “Tieners kunnen hun gevoelens al wel goed onder woorden brengen, maar ze doen dat enkel in een veilige omgeving. Als ze de indruk krijgen dat ze niet begrepen worden, slaan ze dicht.” 

Pasklare oplossingen aanbrengen, is dan ook niet de beste manier, haalt Steven Gielis aan. Onderzoek wijst zelfs uit dat jongeren dan minder gaan praten. “Toon nabijheid en begrip. Zeg bijvoorbeeld: ‘Je hebt al bewezen dat je moeilijke situaties aankunt, dit gaat je ook lukken, ik geloof in jou.’” Van een geitenwollensok-opvoeding is geen sprake, zegt de orthopedagoog. “Validatie is altijd de kern: mensen met wie je kunt delen wat je voelt, zijn ook de mensen bij wie je het meest op je gemak bent.” 

Daarnaast werken rustige routines altijd stress verlagend, tipt de opvoedingsexpert. “Start de schooldag niet halsoverkop. Een rustige ochtend heeft een grote voorspellende factor op het succes van de dag voor elk betrokken gezinslid. Maken 5 minuten het verschil? Sta dan 5 minuten vroeger op of leg ’s avonds al de kleren of brooddozen klaar.” Toch bestaat er zelfs met de beste voorbereiding geen algemene succesformule, besluit Magali Blomme. “Opvoeding is maatwerk. Pas als een kind veiligheid en verbondenheid ervaart, zal het zich goed voelen op school. Een warme transitie heeft tijd nodig. Die moet je een kind ook gunnen.”