U bouwt jarenlang aan een sterk merk. U kiest een naam, ontwerpt een logo, verfijnt uw huisstijl, positioneert uw bedrijf zorgvuldig in de markt. En dan kapt een concurrent uw naam weg. Of erger: u ontdekt dat een concurrent al jaren een bijna identieke naam gebruikt en dat u juridisch niets kunt doen, omdat u uw merk nooit heeft geregistreerd.

Het is een scenario dat zich dagelijks afspeelt. Niet omdat ondernemers onzorgvuldig zijn, maar omdat intellectuele eigendom (IE) te vaak wordt gezien als iets voor grote bedrijven, voor juristen, voor bedrijven met een uitvinding. “Onze ervaring is dat ondernemers er vaak pas aan denken als het te laat is”, zegt Hugues Derème, directeur-generaal van BOIP. “Naam al gekaapt, inbreuk al gemaakt. Dit komt door onvoldoende bewustzijn en kennis, en dat willen we veranderen.”

Hoe BOIP u dient

BOIP is de officiële instantie die verantwoordelijk is voor de registratie van merken en modellen in de drie Benelux-landen: België, Nederland en Luxemburg. Het voert het Beneluxverdrag inzake de Intellectuele Eigendom uit namens de drie landen en is zonder commercieel belang: het bureau werkt self-supporting, volledig in dienst van ondernemers en de bredere economie.

Naast merken en modellen biedt BOIP ook het zogeheten i-DEPOT aan: een tool waarmee u de creatiedatum van een idee officieel kunt vastleggen. Dat bewijsstuk met vaste datum kan van onschatbare waarde zijn als er later een geschil ontstaat over wie een idee als eerste had. Drie diensten, één missie: ondernemers helpen om wat zij creëren ook effectief te beschermen.

“Registreert u uw merk of model via BOIP, dan geldt die bescherming automatisch in de hele Benelux: één aanvraag, drie landen. Voor Vlaamse ondernemers die actief zijn of willen groeien in Nederland of Luxemburg, is dat een bijzonder sterk voordeel”, zo blijkt.

Innovatie is veel breder dan technologie

Een hardnekkig misverstand houdt te veel ondernemers tegen: innovatie wordt te vaak gelijkgesteld aan technologische vernieuwing. R&D, octrooien, deep tech. Maar die blik is te smal, en laat een groot deel van de economische realiteit onbelicht.

“Kijk naar de cijfers: volgens Statbel en de FOD Economie telde België eind 2024 ruim 1,17 miljoen kmo’s, waarvan bijna 63% gevestigd in Vlaanderen. Meer dan 56% van alle Belgische ondernemingen is actief in de dienstensector… en die sector is goed voor 122 miljard euro aan toegevoegde waarde”, klinkt het. Voor die bedrijven ligt innovatie niet in een laboratorium. Ze innoveren in hoe ze hun dienst verlenen, hoe ze hun product positioneren, hoe ze hun merk opbouwen, hoe ze hun productontwerp onderscheidend maken.

“Intellectuele eigendom komt in beeld zodra je onderneemt”, benadrukt Derème. “Vanaf dag één creëert een ondernemer immateriële waarde. De manier waarop je je merk en je bedrijf positioneert in de markt, of hoe je het uiterlijk van een product vormgeeft, is minstens even bepalend voor bedrijfssucces als een technische uitvinding. En al die vormen van innovatie kunnen beschermd worden.”

Nog volop potentieel in België

Dat IE onderbenut wordt, is geen gevoel: het is een feit dat door meerdere studies wordt bevestigd. Uit een econometrische analyse uitgevoerd door de FOD Economie, BOIP en de KU Leuven (2022) bleek dat slechts 3% van de Belgische bedrijven een geregistreerd IE-recht had in de periode 2010–2019. En van die kleine groep heeft de helft slechts één IE-recht. Als u alle rechten meerekent, inclusief auteursrecht, blijft het gebruik onder de 10%. Meer dan 90% van de bedrijven laat de voordelen volledig onbenut.

De Europese context maakt het nog zorgwekkender. Uit het European Innovation Scoreboard 2025 van de Europese Commissie blijkt dat België op de 14e plaats staat in de EU op het vlak van IE-bescherming. Met name merk- en modelbescherming blijft ver achter ten opzichte van andere EU-landen. Het aantal merkaanvragen in België was zelfs één van de slechtst scorende indicatoren in het onderzoek. En in de periode 2018–2025 is de situatie er niet op verbeterd. Een vergelijkbare neerwaartse trend tekent zich ook af in Nederland en Luxemburg.

De vraag is niet of IE-rechten voordelen bieden, want die vraag is allang beantwoord door de wetenschap. De vraag is hoeveel u misloopt als u ze niet heeft. Uit het grote Europese onderzoek van EPO en EUIPO (2025) naar IE-rechten en bedrijfsprestaties in de EU blijkt het volgende: KMO’s met IE-rechten realiseren gemiddeld 68% meer omzet per werknemer dan vergelijkbare bedrijven zonder. Ze betalen hun werknemers gemiddeld 19% hogere lonen. En wie meerdere rechten combineert (merken, modellen, octrooien…) haalt bijna dubbel zoveel omzet per werknemer: 98% meer.

De voordelen gaan verder dan omzet. Uit EPO/EUIPO-onderzoek (2019) naar snelgroeiende bedrijven blijkt dat KMO’s met IE-rechten een veel grotere kans hebben om een zogenaamde ‘high-growth firm’ te worden. Met minstens één IE-recht stijgt die kans naar 21%. Met een gecombineerde IE-portefeuille loopt die kans op tot 33%.

Ook voor startups die kapitaal willen ophalen, zijn IE-rechten van cruciaal belang. Uit onderzoek van EPO en EUIPO (2023) blijkt dat startups met octrooien of merken significant meer kans hebben om venture capital aan te trekken. IE werkt als een kwaliteitssignaal voor investeerders: het toont aan dat een bedrijf heeft nagedacht over zijn concurrentiepositie en zijn innovatie serieus neemt. Diezelfde startups hebben ook een grotere kans op een succesvolle overname of beursgang.

Drie stappen om van start te gaan

BOIP wil de drempel zo laag mogelijk maken. Intellectuele eigendom wordt nog te vaak gepercipieerd als complex, juridisch en duur. Dat hoeft niet zo te zijn. Met de juiste informatie en een beetje voorbereiding kan elke ondernemer vandaag al zijn eerste stappen zetten.

1. Verken de materie: het is toegankelijker dan u denkt. Op www.boip.int vindt u heldere uitleg over alle IE-rechten en regelmatige gratis webinars. Daarnaast is er het platform Create Protect Benefit, ontwikkeld samen met VLAIO, FOD Economie en andere partners. Via getuigenissen van echte ondernemers ziet u wat IE in de praktijk betekent, zonder juridisch jargon. Begin met een webinar of een eenvoudige verkenning van de website: in een uur weet u al veel meer dan de meeste van uw concurrenten.
2. Inventariseer wat u kunt beschermen: er is meer dan u denkt. Heeft u een onderscheidende naam of logo? Dat is een merk. Een product met een nieuw uiterlijk of design? Dat is een model. Een technische uitvinding of innovatieve oplossing? Dan komt een octrooi in aanmerking. Heeft u vertrouwelijke bedrijfsinformatie of content die u wilt documenteren? Dan biedt het i-DEPOT uitkomst. Breng in kaart welke immateriële activa uw onderneming heeft… u zult verrast zijn hoeveel er al is.
3. Maak een bewuste keuze, laat u eventueel adviseren door een expert, en registreer, want de kosten vallen mee. U hoeft niet alles te beschermen, maar kies bewust voor wat essentieel is voor het succes van uw bedrijf. Stel uzelf de vraag: hoe belangrijk is dit voor mijn bedrijf? Wat gebeurt er als een concurrent dit kopieert? Een merkregistratie voor de volledige Benelux kost €244 voor tien jaar — minder dan €2 per maand. Een modelregistratie kost €150 voor vijf jaar. Insignificante kosten met een potentieel enorm rendement.

Een merkregistratie voor de hele Benelux kost €244 voor 10 jaar — minder dan €2 per maand. Een modelregistratie kost €150 voor 5 jaar. De kosten zijn minimaal; de bescherming is maximaal.

Een taak voor ondernemers én voor beleid

BOIP werkt intensief samen met partners om ondernemers te bereiken, zoals VLAIO, FOD Economie en tal van andere organisaties. Via beurzen, startersdagen en online kanalen probeert BOIP de boodschap te brengen waar ze het meest nodig is: bij starters, scale-ups en kleine ondernemingen die de materie nog onvoldoende kennen.

Maar Derème benadrukt dat dit niet alleen een taak is voor BOIP of voor individuele organisaties. Op macro-economisch niveau bepaalt de mate van IE-bescherming mee de innovatiekracht en competitiviteit van een hele regio. “Merken en modellen moeten gezien worden als een volwaardig onderdeel van de toolbox voor het stimuleren van innovatie en ondernemerschap”, zegt hij.

De cijfers uit het KU Leuven-onderzoek ondersteunen dat: IER-actieve bedrijven zorgen in België voor een hogere bruto toegevoegde waarde per werknemer dan bedrijven zonder IE-rechten. IE-bescherming is dus geen individuele luxe: het is een economische noodzaak.

Elke ondernemer die innoveert (allemaal, dus!) heeft de middelen om zijn innovatie te beschermen. De drempel is lager dan ooit. De kosten zijn minimaal. De voordelen zijn bewezen. Wat ontbreekt, is de eerste stap. En die kunt u vandaag nog zetten.