De toekomst is aan wie blijft leren
Alleen wie blijft leren, blijft mee. De arbeidsmarkt evolueert voortdurend, technologie verandert razendsnel en jobs krijgen nieuwe invullingen. Toch volgt in Vlaanderen slechts 25 tot 45 procent van de werkende bevolking jaarlijks een opleiding, ruim onder de Europese doelstelling van 60% tegen 2030. Maar dat cijfer verdient nuance, zegt leerexpert Els Minner van Room without a Roof. “Er bestaan verschillende invullingen van levenslang leren. Slechts zo’n tien procent is formeel – opleidingen die leiden tot een diploma of getuigschrift. De andere negentig procent leren we via interactie met anderen of gewoon on the job.”
We leren onafgebroken, vaak zonder dat we het doorhebben: van collega’s of van digitale tools als Google, YouTube of ChatGPT. “Die vormen van leren zijn vaak onzichtbaar in de statistieken, maar wel essentieel”, zegt Minner. Investeren in uitgebreide opleidingstrajecten is voor veel organisaties moeilijk. Net daar biedt informeel leren kansen. “Werkplekleren gaat breed: van checklists en werkinstructies tot weten welke collega’s je best koppelt. Pak je het als bedrijf structureel aan, dan haal je snel rendement. Je kan mensen sneller inzetten zonder ze van de werkvloer te halen. Ook stages en duaal leren zijn ultieme leertrajecten.”
De kracht van leermotivatie
In een tijd waarin functies en expertises steeds sneller evolueren, is efficiënt leren een must. “De jobs van vandaag bestaan morgen misschien niet meer”, weet Minner. “Wie enkel een enge expertise heeft, kan in de problemen komen als die straks wordt gedigitaliseerd. Flexibiliteit en veerkracht worden dé skills van de toekomst.”
Is het dan onverstandig om nog een klassieke opleiding als vertaler-tolk te volgen? Zeker niet, vindt ze. “In je interesse en talent schuilt je leermotivatie. Maar vandaag werk je wel naast een AI-tool. De vraag is dan: hoe kan ik daarvan leren en mijn flexibiliteit versterken? Jij moet zeggen: in die verandering wil ik mee, zelfs al vind ik het spannend. Ga het gesprek aan over je ambities en dromen, met een loopbaancoach of met je leidinggevende. Je bedrijf kan je ondersteunen, maar de leermindset ligt bij jou.”
“Slechts tien procent van de opleidingen is formeel. De andere negentig procent leren we informeel, via interactie met anderen of on the job.”
Ongelijkheid in leren
Juist bij doelgroepen die er het meest nood aan hebben, is de leerbereidheid kleiner, weet Lise Nackaerts, onderzoeker onderwijs en levenslang leren bij Idea Consult. “De deelname aan opleidingen ligt een stuk lager bij kortgeschoolden en 55-plussers. Nochtans lopen zij het grootste risico op competentieveroudering of jobverlies door automatisering.”
Een belangrijk obstakel is dat veel mensen geen leernood ervaren. “Ze zien niet altijd waarom leren relevant is, hebben negatieve schoolervaringen of voelen zich te oud om nog te leren. Daarom moeten we inzetten op bewustwording: hoe zal de wereld en mijn job veranderen? Wat heb ik vandaag nodig, maar ook morgen en overmorgen? Wat wil ik zelf graag bijleren?”
Volgens Nackaerts is het cruciaal om verder te kijken dan vaktechnische vaardigheden. “Soft skills zoals communicatie, samenwerking en kritisch denken zijn onmisbaar. Die transversale vaardigheden helpen je om over verschillende jobs heen wendbaar te blijven.” Mensen leren bovendien ook buiten de werkcontext, vanuit persoonlijke groei of in functie van maatschappelijke integratie. “Wie leert voor zichzelf, blijft ook makkelijker in beweging richting werk. En zodra je in beweging bent, is het eenvoudiger om te blijven leren.”
Leerklimaat op de werkvloer
Onderzoek toont aan dat informeel leren – via collega’s of dagelijkse ervaringen – vaak laagdrempeliger is en een opstap vormt naar formeel leren. “Het werkt als een katalysator”, aldus Nackaerts. “Wie ervaart dat leren loont, zet sneller de stap naar meer gestructureerde vormen van opleiding.”
Werkgevers spelen daarbij een sleutelrol. “Bedrijven moeten investeren in een sterk leerklimaat”, besluit Nackaerts. “Zeker bij werknemers die al drempels ervaren, is begeleiding belangrijk. Rolmodellen en leidinggevenden die ‘leren’ uitdragen, maken een groot verschil. Levenslang leren is veel meer dan opleidingen organiseren, het is een mindset.”