De maatschappelijke bijdrage van STEM

Zonder ingenieurs, architecten en andere STEM-profielen blijven Vlaanderens grootste projecten louter ideeën op papier. STEM heeft een gigantische maatschappelijke bijdrage die we fel onderschatten. Hoe zorgen we ervoor dat de instroom groeit?

In de maand van de jobbeurzen wordt één kloof pijnlijk duidelijk: Vlaanderen heeft grootse klimaatplannen, maar te weinig mensen om ze uit te voeren. Circulaire productie, massale renovaties, warmtenetten, slimme energienetten, klimaatbestendige steden,… Zonder een sterke instroom aan STEM-profielen blijven veel van die plannen steken in presentaties en beloftes. Professor Stedenbouw (UAntwerpen) Maarten Van Acker, ziet het elke dag: studiebureaus die opdrachten moeten weigeren, overheden die in te kleine vijvers vissen, aanbestedingen die amper nog inschrijvingen krijgen. Het probleem is niet gebrek aan visie, maar gebrek aan uitvoeringscapaciteit.

Dat probleem ligt grotendeels bij het hardnekkige beeld dat jongeren van STEM hebben. Zijn eigen kinderen zijn geen uitzondering: “Ze denken bij STEM vooral aan veel rekenen en technische optimalisaties,” zegt hij. “En dat terwijl STEM juist gaat over leefbaarheid, gezondheid, energie en klimaatbescherming.” Ingenieurs en technici worden nog te vaak geassocieerd met formules en beton, terwijl ze in werkelijkheid sleutelfiguren zijn in de transitie naar een duurzame samenleving. “Zonder STEM-profielen geen realisatie van plannen”, klinkt het.

Een vertekend beeld

Dat vertekende beeld is iets waar ook Nancy Vercammen, directeur van ingenieursvereniging ie-net, dagelijks tegenaan botst. Het stereotype van de mannelijke, technische ingenieur met gele constructiehelm, blijft dominant, terwijl een ingenieursdiploma juist toegang geeft tot een enorme variëteit aan functies. “Weinig jongeren”, zo stelt ze, “kiezen STEM vanuit wat ze belangrijk vinden in de wereld. Ze kiezen vanuit vakken waarin ze ‘goed’ zijn: wiskunde, fysica, techniek. Daardoor blijft de instroom beperkt en haken vooral meisjes af. Niet door gebrek aan talent,” zegt Vercammen, “wel door gebrek aan identificatie.”

STEM draait rond de vragen die de samenleving definiëren: hoe wordt hernieuwbare energie toegankelijk en betaalbaar? Hoe beschermen we steden tegen hitte, droogte en overstromingen? Hoe zorgen we dat mobiliteit gezond en efficiënt wordt? En hoe maken we onze zorg sneller, veiliger en menselijker via technologie? Dat zijn geen abstracte vraagstukken, maar concrete puzzels waarin techniek, ontwerp, data, ecologie, economie en menswetenschappen elkaar kruisen. STEM is daarin geen specialisatie, maar een taal die verschillende disciplines toelaat aan kruisbestuiving te doen om zo samen aan de oplossingen van morgen te bouwen.

Toon het ‘waarom’

Wie wil begrijpen wat ingenieurs en andere STEM-profielen vandaag werkelijk doen, hoeft maar naar een stad zoals Antwerpen te kijken, vertelt Van Acker. “De overkapping van de Ring is een van de meest complexe interdisciplinaire operaties in Europa, waarin ingenieurs, biologen, mobiliteitsexperts, ecologen en ontwerpers letterlijk aan levenskwaliteit bouwen. Het gaat over samenwerken, ontwerpen, modelleren, overleggen, testen, falen en opnieuw beginnen.”

Toch ervaren veel jongeren STEM nog altijd als een richting ‘voor wie goed is in wiskunde’, voelt Vercammen aan. “Dat beeld wordt versterkt door het onderwijs, waar STEM vaak een versnipperd en vrijblijvend aanbod is: een projectweek, een keuzevak, een module afhankelijk van één enthousiaste leerkracht. Daardoor krijgen jongeren nooit een helder, realistisch zicht op wat STEM precies omvat. En dat wreekt zich jaren later.” STEM heeft dan ook geen nood aan een nieuwe communicatieslogan, maar aan een cultuurverandering, pleit ze. “De kern is dat jongeren moeten begrijpen waarom STEM ertoe doet. Laat zien hoe een warmtenet een wijk betaalbaar maakt, hoe data-analyses energieverspilling verminderen, hoe waterbouwkundige ingrepen een stad beschermen, hoe circulair ontwerp grondstoffen spaart. Toon dat STEM niet draait om de techniek zelf, maar om wat die mogelijk maakt.”

Niets zo creatief uitdagend dan STEM

“STEM is geen keuze tegen creativiteit of maatschappelijke betrokkenheid, maar juist ervoor”, verwoordt Van Acker. “De beste oplossingen bestaan zelden in enkelvoud. Je moet ontwerpen, afwegen, opnieuw beginnen.” Vercammen benadrukt hetzelfde: “STEM is mensgericht, want ingenieurs bouwen niet zomaar systemen, wel oplossingen.” Voor jongeren die twijfelen, is de boodschap dan ook helder. “Een keuze voor STEM is geen keuze voor een technische loopbaan in de enge betekenis van het woord. Het is een keuze om de toekomst concreet mee vorm te geven.” Of zoals Van Acker het formuleert: “STEM is de taal waarmee je de toekomst van onze leefwereld schrijft.”

De realiteit is dat Vlaanderen de komende tien jaar duizenden klimaat-, energie- en infrastructuurprojecten moet uitvoeren. Elk tekort aan ingenieurs betekent een vertraging: “Als we dat vertekend beeld niet opnieuw schetsen, zullen niet alleen onze arbeidsmarkt maar ook onze klimaatambities kantelen”, waarschuwt Vercammen. STEM is geen wiskundestraf. Het is de sleutel waarmee we de samenleving van morgen tastbaar, leefbaar en betaalbaar houden. •