Leven volgens het ritme van de zon

2025 was het warmste jaar ooit gemeten, maar het voelde nauwelijks nog uitzonderlijk. In heel Europa stapelen hittegolven zich op, langer en intenser dan voorheen. Wat ooit extreem was, is stilaan normaal geworden. Koelte is daarom geen esthetiek meer, maar een behoefte.

De hitte dwingt ons om anders te leven: trager, slimmer en meer afgestemd op ons lichaam en onze omgeving. Dr. Gil Bourgois, Doctor in de inspannings- en thermofysiologie bij de Vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen UGent, bestudeert hoe ons lichaam reageert op warmte. Zijn conclusie is helder: hitte is geen uitzondering meer, maar een nieuwe realiteit, en wie zich niet aanpast zal het voelen.

Het lichaam onder druk

Bourgois ziet de gevolgen van een opwarmend klimaat steeds duidelijker terug in zijn onderzoek. “We zitten nu in België bijna elk jaar met minstens één hittegolf”, zegt hij. “En niet alleen worden die periodes langer, de extremen worden ook extremer.” Wat enkele jaren geleden ondenkbaar leek, is nu meermaals de realiteit: in Belgische steden worden temperaturen tot 40 graden Celsius gemeten.

Voor het menselijk lichaam, en zeker voor kwetsbare groepen, brengt dat grote risico’s met zich mee. “De warmte legt een enorme druk op het cardiovasculaire systeem: het hart moet harder werken om bloed naar de huid te pompen, waar het kan afkoelen. Bij ouderen of mensen met chronische aandoeningen werkt die functie vaak minder goed, waardoor de kans op hitte-gerelateerde gezondheidsproblemen stijgt.” Ook de nieren die essentieel zijn voor vochtregulatie, komen onder druk te staan en functioneren minder efficiënt bij warmte, vooral wanneer er al sprake is van een chronische aandoening.

Opvallend is de paradox die Bourgois beschrijft: om beter tegen hitte te kunnen, moet je eraan blootgesteld worden. “We zien dat veel mensen meteen naar airconditioning grijpen, waardoor het lichaam nooit echt de kans krijgt om zich aan te passen. Daardoor is de overgang van een gekoelde ruimte naar de buitenlucht nog intenser.” Het gevolg is dat we steeds gevoeliger worden voor hitte, precies door onze pogingen om ze te vermijden.

In landen waar hete zomers al decennialang de norm zijn, pasten bewoners hun leefritme aan. Dat begint stilaan ook hier te gebeuren. Zo introduceert UGent bij warme prognoses een zomerrooster waarbij medewerkers vroeger starten om de heetste uren te vermijden. Volgens Bourgois is dat niet alleen logisch, maar essentieel. “We moeten niet verwachten dat we op het heetst van de dag nog dezelfde fysieke alsook cognitieve inspanningen kunnen leveren. Wie sport, werkt of langdurig buiten is, zal zich moeten aanpassen en activiteiten verplaatsen naar koelere momenten. Dat is niet dramatisch: het is gewoon leven met het ritme van de zon.”

Dit betekent niet dat elke zomer vanaf nu een siëstacultuur vereist, maar wel dat flexibel leven geen luxe meer zal zijn. Avondwandelingen, vroegere werkuren en rustmomenten tijdens piektemperaturen worden deel van onze dagelijkse routine.

Kledij als koelstrategie

Naast ritme is kleding een cruciaal element in hoe we warmte ervaren. De opmars van “cooling kledij” is niet toevallig. Bourgois benadrukt dat kleurkeuze daarbij een grote rol speelt: lichte kleuren reflecteren zonnestraling, terwijl donkere stoffen warmte absorberen. Dat is vergelijkbaar met steden die sneller opwarmen door asfalt en beton (stedelijk hitte-eiland-effect).

Ook materiaal maakt een groot verschil. Linnen, licht en ademend, laat lucht langs de huid circuleren en biedt zo een natuurlijke vorm van koeling. Losvallende silhouetten helpen om zweet te laten verdampen: de basisvoorwaarde voor afkoeling. Katoen lijkt comfortabel maar absorbeert soms té goed, waardoor het zweet niet meer verdampt en het lichaam alsnog geen koeling krijgt. Technische sportstoffen kunnen helpen doordat ze vocht verspreiden over een groter oppervlak. Maar Bourgois waarschuwt om niet blind te vertrouwen op verkoopsargumenten: niet elke “cooling technology” doet effectief wat het belooft.

Wonen met warmte

Ook in onze huizen dringt het besef door dat koelen niet hetzelfde is als ‘overkoelen’. Airco’s worden populairder, maar hebben een ecologisch prijskaartje: tijdens hittegolven stijgt de energievraag tot veertien procent, grotendeels om koeling te voorzien. Daarom pleit Bourgois voor “slim koelen”: naar 25 in plaats van 18 graden, eventueel aangevuld met ventilatoren die de gevoelstemperatuur laten dalen.

Daarnaast blijft passieve koeling cruciaal. Ramen gaan beter ’s nachts open, wanneer de buitenlucht koeler is. Overdag blijven ze dicht, met zonwering op de warmste gevels. Bij renovatie of nieuwbouw is zonoriëntatie belangrijker dan ooit: een zuidgeoriënteerde leefruimte brengt licht binnen, maar wordt tegelijk de warmste plek van het huis. Ook de windrichting wordt belangrijk: een open raam heeft maar effect als de wind werkelijk toegang vindt. Ook steden evolueren mee: “Groene (bomen) en blauwe (stromende rivieren/kanalen) infrastructuur moeten worden meegenomen in urban design als natuurlijke vormen van koeling”, klinkt het.

De vraag is niet of we ons zullen aanpassen, maar hoe snel. Volgens Bourgois moeten we drie sporen tegelijk bewandelen: het lichaam de kans geven zich aan te passen, onze levensstijl aanpassen aan warme dagen en onze leefomgeving herdenken. “Het gaat niet om de hele zomer tropisch leven”, zegt hij, “maar wel om flexibel omgaan met hitte, zodat we gezond blijven in een klimaat dat zichtbaar verandert.”

Zo groeit “heat hacking” uit tot meer dan een trend. Het wordt een mentaliteitswijziging: niet langer vechten tegen de warmte, maar begrijpen hoe ze werkt, en hoe we ermee kunnen leven. In een Europa dat elk jaar heter wordt, wordt die aanpassing een belangrijke vaardigheid. •••