Circulair bouwen draait niet in rondjes

Digitalisering en levenscyclusdenken dwingen de bouwsector tot een heroriëntatie. Nieuwe regelgeving versnelt de circulaire bouwpraktijken. Daarbij verschuift de klassieke focus op energiezuinig bouwen naar een bredere, klimaat robuuste benadering.

Bij circulair bouwen staat een efficiënt en effectief gebruik van hulpbronnen centraal. Nieuwe EU-regelgeving zorgt ervoor dat circulair bouwen een wettelijk en technisch kader krijgt. Op Vlaams niveau wordt deze lijn doorgetrokken, legt Veerle Van Impe van Bouwunie uit. De belangrijkste Europese richtlijn voor duurzaam (ver)bouwen is de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD). De recente herziening van deze richtlijn omvat strengere energieprestatie-eisen. “In Vlaanderen geldt sinds 2023 de renovatieplicht: woningen met EPC-label E of F moeten binnen de zes jaar worden opgewaardeerd tot minstens label D.” Ook in andere regelgeving voert Vlaanderen de eisen op. “Het beleidsplan Op weg naar circulair bouwen toont de ambitie om de Vlaamse bouwsector circulair te maken. De gewestelijke hemelwaterverordening verplicht eigenaars dan weer om hemelwater maximaal op eigen terrein te bufferen en hergebruiken.”

Digitalisering van de levenscyclus

Daarnaast groeien de Europese bepalingen rond het aanleveren van transparante materiaaldata. Zo verplicht de vernieuwde Construction Products Regulation (CPR) op termijn het integreren van digitale productpaspoorten (DPP) en milieuproductverklaringen (EPD). “Deze documenten bevatten gedetailleerde informatie over de samenstelling, herkomst, milieu-impact en recyclagemogelijkheden van bouwmaterialen”, verduidelijkt Van Impe. “Dankzij de digitale paspoorten kunnen bouwmaterialen worden opgevolgd doorheen hun volledige levenscyclus. EPD’s helpen professionals in de bouw om duurzamere keuzes te maken en gebouwen te ontwerpen met een lagere milieuvoetafdruk.”

Tegelijk komt de digitalisering van het ontwerpproces, de uitvoer en het beheer van bouwprojecten in een stroomversnelling. “BIM-modellen die digitale productdata bevatten zullen via artificiële intelligentie automatisch circulaire sloopinventarissen kunnen opmaken, materiaalstromen optimaliseren en levenscyclusanalyses uitvoeren. Deze LCA’s worden nu ook verankerd in regelgeving. Voor ontwerpers en opdrachtgevers is dit een stimulans om structureel aandacht te besteden aan materiaalkeuze, onderhoud, vervangbaarheid en end-of-life scenario’s.”

Circulaire innovaties

In projecten met hoge circulaire ambities worden steeds vaker inspanningen gedaan om bouwmaterialen te hergebruiken, tekent Aline Vergauwen van Buildwise aan. “Vandaag lukt dit al goed met bakstenen, verhoogde vloeren, houten balken, minerale wol of sanitaire toestellen. De uitdaging zit vooral nog in de match van vraag en aanbod en in de validatie van de technische prestaties.”

Ook op het vlak van recycleerbaarheid van materialen ziet de expert circulaire economie een doorbraak. “Nieuwe technologieën maken de recyclage van OSB-platen en PIR-isolatie mogelijk. Verder vinden hernieuwbare materialen zoals hout, stro of leem steeds meer hun plek in de bouwsector. Dat geldt ook voor materialen die CO2 opslaan, zoals isolatie uit cellulose, chapes van kalkhennep, of bakstenen die door de innovatieve technologie van ‘carbonatatie’ CO2 opslaan bij de uitharding.”

Prefabriceren en demonteren

Circulair bouwen betekent ook: bouwen met een minimum aan afvalcreatie en een maximaal waardebehoud van alle materialen. “Meer en meer zien we modulaire en volledig off-site geprefabriceerde bouwsystemen op de markt komen. In de staalbouw, houtbouw en zelfs in beton”, zegt Aline Vergauwen. “De bouwtijd is vaak sneller, het risico op fouten kleiner en het materiaalgebruik efficiënter. Sommige producenten bieden hun klanten zelfs een buy-back garantie, zodat hun systemen na gebruik niet op de afvalberg belanden.”

Producenten van bouwmaterialen bundelen steeds vaker de krachten om tot demonteerbare totaaloplossingen te komen zoals circulaire plat dakoplossingen of geprefabriceerde technologieboxen. Ook op het niveau van bouwmaterialen blijven producenten investeren in oplossingen om materialen makkelijker te demonteren. “Lijmen wordt klikken, cementeren wordt verbinden, losse korrels komen in de plaats van klassieke chape. Ook hier blijft de uitdaging om de levensduur en technische kwaliteit grondig te evalueren, zodat we effectief een robuust verschil kunnen maken met klassieke oplossingen”, klinkt het tot besluit.